ادبیات گنوسی

گنوس (گنوسیس یا غنوص) به معنی عرفان و معرفت، اصطلاحی است که در صدر مسیحیت رواج یافت. هرچند در سده های نخستین مسیحیت، فرقه های بسیاری پیرو کیش گنوس شدند، اما کیش مزبور پیشینه ای بس کهن تر داشت و در واقع آمیزه ای از عقاید فلسفی ـ دینی یهودی، مصری، بابلی، یونانی، سوری و ایرانی بود. یونانیان برداشتی فلسفی، عقلانی و استدلالی از گنوس داشتند که به واسطة دریافت های عقل و شعور حاصل می گردید، اما برداشت شرقیان در مصر، سوریه و ایران از گنوس، برداشتی دینی و عرفانی بود که نه به واسطة عقل و استدلال که از طریق ایمان و بینش شهودی ـ اشراقی کسب می شد. پس آموزة گنوسی، مشربی رازگونه و مقدس جلوه کرد و آیین رهیابی به راز هستی، کنه جهان کمال مطلق قلمداد شد. کتاب حاضر ترجمة جستارهای برگزیده ای در باب ادبیات گنوسی است که در دو بخش فراهم آمده است. بخش نخست به بررسی ابعاد گوناگون کیش گنوسی و تاریخچة آن از آغاز تا امروز اختصاص دارد. بخش دوم شامل متون اصیل گنوسی است: درآمدی بر انجیل های گنوسی و برگزیدة مهم ترین بخش های انجیل توماس، انجیل حقیقت، انجیل فلیپ، انجیل مرقیون، و متن های مندایی و مانوی است.