تاریخ مغول

به واسطه پراکنده بودن منابع تاریخ ایران در حال حاضر و مختفى ماندن بسیارى از آنها در گوشه و کنارها و نداشتن کتابخانه ها و موزه هاى عمومى و نبودن چاپ هاى انتقادى از کتب قدما و عدم اطّلاع مردم ایران به روش تاریخ نویسى فرنگى امروز به هیچ وجه نمى توان از یک نفر بلکه از چند تن زیردست نیز توقع آن را داشت که تاریخ تفصیلى ایران را چنان که مطلوب است و به شکلى که قابل همسرى با این گونه تواریخ از ممالک فرنگ باشد به نگارش درآورند و زبان فارسى و مملکت ایران را از این احتیاج مبرم خلاص بخشند. اگرچه بدبختانه در مملکت ما مردم اصلاح هر امرى و اقدام به هر کارى را بدون مطالعه از دولت انتظار دارند و خود حاضر به هیچ گونه جنبشى نیستند ولى در پاره اى موارد خاص، دولت خواهى نخواهى باید مقدم باشد و به واسطه عدم مقدرت مردم یا به علّت نشناختن راه مصلحت خود به اجراى بعضى نقشه ها مباردت نماید، بعضى تأسیس کتابخانه ها و موزه هاى عمومى و جمع آورى منابع اطلاعات از افراد خصوصى ساخته نیست و اگر هم ساخته باشد، به واسطه محدود بودن میزان مقدرت ایشان چنان که باید به سرعت و انتظام مطلوب انجام پذیر نمى شود. دولت باید نقشه و پروگرام خاصى جهت این گونه منظورهاى معنوى طرح کند و وسایل آن را در حد امکان مهیّا ساخته در دسترس اهل علم بگذارد تا ایشان به تدریج این کار عظیم را به آخر برسانند.