سفینه کهن رباعیات

در میان سفینه های شعری کهن، نمونه هایی که تنها دربردارنده یک قالب شعری خاص باشند کمیاب تریند و دربین آنها سفینه های رباعی، قدیم ترین نمونه های موجودند. این سفینه ها به واقع منابع دست اول پژوهش در تاریخ رباعی و رباعی سرایی در ادب فارسی به شمار می روند. از این رو که هم نام و رباعیات برخی رباعی سرایان بی دیوان را حفظ کرده اند و هم اسناد مهمی برای شناسایی دقیق تر گویندگان رباعیات سرگردان هستند. علاوه بر این، ساختار و شیوه تنظیم آنها به لحاظ موضوعی نیز در خور توجه و تحقیق است. همچنین مطالعه سفینه های رباعی تصویر روشن تری از روایی و اهمیت این قالب شعری را در گذشته به دست می دهد.
کتاب حاضر یکی از قدیم ترین این سفینه هاست که با در برداشتن بیش از 1250 رباعی از مهم ترین سفینه های رباعیات محسوب می شود. این سفینه کهن تعداد زیادی رباعی تازه به پیکره شعر فارسی اضافه می کند و رباعی سرایان ناشناسی را به جمع شاعران پارسی گوی می افزاید. قدیم ترین مأخذی است که 44 رباعی به نام خیام دارد و از آن میان 19 رباعی پیش تر جایی به نام او نیامده و 13 رباعی هم تاکنون در هیچ منبع کهنی دیده نشده است. بسیاری از رباعیاتش منبع جانبی اما مهم در تصحیح رباعیات شاعران صاحب دیوان است. گذشته از اینها، مطالعه آن در کنار دیگر سفینه های رباعیاتی که در شمال غرب ایران تدوین یافته اند به شناخت بهتر گفتمانهای ادبی و تحولاتش در آن منطقه می انجامد.